شایسته غلامی

  هدف: به‌منظور حفظ تنوع گونه‌های درختی و تضمین استمرار جنگل، حفاظت و مطالعه‌ی خرد‌زیستگاه‌ها ضروری به‌نظر می‌رسد. به‌‌ همین‌ منظور، جهت دستیابی به برنامه‌ریزی حفاظتی و مدیریتی، تعیین فراوانی و تنوع‌ زیستی ماکروفون خاک در بین خرد‌زیستگاه‌های مختلف و هم‌چنین، مشخص کردن خرد‌زیستگاهی با بیشترین و متنوع‌ترین ماکروفون خاک یکی از راهکارهای اساسی و مهم در این راستا می‌باشد.روش‌شناسی پژوهش: نمونه‌برداری با استفاده از شبک? آماربرداری و به‌ صورت منظم تصادفی انجام‌ گرفت. در این تحقیق با استفاده از شبکه‌ای به ابعاد ?? متر ×?? متر نمونه‌برداری صورت‌ گرفت که در محل تقاطع اضلاع شبکه در ? پلات ? متر×? متر درکنار همدیگر برداشت شدند. به‌منظور ارزیابی تنوع‌ ‌زیستی ماکروفون خاک، فراوانی (تعداد کل ماکروفون مشاهده‌ شده در هر قطعه‌‌‌نمونه) و شاخص‌های تنوع ‌زیستی ماکروفون، شامل یکنواختی (شاخص ایوننس)، تنوع (شاخص شانون) و غنا (شاخص منهنیک) با استفاده از نرم‌افزار Past 3.22 محاسبه شدند. توصیف آماری داده‌ها، به‌منظور دستیابی به خلاص? اطلاعات آماری هر ویژگی، با استفاده از نرم‌افزار    23 انجام گرفت.یافته‌ها: ارتباط قوی‌تری بین بندپایان، سوسک و عنکبوت با دیگر جانداران در کل زیستگاه مشاهده شد. کرم‌ خاکی و هزارپا با ویژگی‌های درخت ارتباط داشتند درحالیکه سوسک، بندپایان و مورچه با درصد پوشش‌کف ارتباط نشان داده‌اند. ارتباط ماکروفون خاک با شاخص تنوع شانون قوی‌تر از ارتباط جانداران خاکزی با سایر شاخص‌های تنوع ماکروفون بوده‌ است. هم‌چنین، بیشترین تنوع ماکروفون خاک مربوط به خردزیستگاه‌های برو- مازو، زالزالک و برو بوده و کمترین، مربوط به خردزیستگاه فضای باز بوده است. در بین شاخص‌های تنوع ‌زیستی، شاخص غنای منهنیک و شاخص تنوع شانون ارتباط قوی‌تری را با ویژگی‌های درخت نشان داده‌اند که از این بین ارتباط با درصد تاج‌پوشش، تعداد درخت و ارتفاع درخت بیشتر بوده است.   نتیجه‌گیری: بین خرد‌زیستگاه‌های مختلف از لحاظ فراوانی و تنوع ماکروفون خاک، تفاوت وجود داشت. به عنوان مثال: خرد‌زیستگاه بروـ مازو، بیشترین تنوع و خرد‌زیستگاه فضای باز، بیشترین فراوانی ماکروفون خاک را داشت. هم‌چنین، خرد‌زیستگاه فضای باز، کمترین تنوع   و خرد‌زیستگاه مازو، کمترین فراوانی ماکروفون خاک را داشته است. درنتیجه برای داشتن فون خاک متنوع‌تر و سرعت تجزی? بالاتر، باید آمیختگی مورد توجه قرار گیرد. هم‌چنین، فراوانی و تنوع ماکروفون خاک در کل جنگل با هم? ویژگی‌های درختان، به‌ویژه درصد تاج‌پوشش در ‌ارتباط بوده و در خردزیستگاه‌ها با درصد پوشش‌کف در ‌ارتباط بوده است، زیرا در خردزیستگاه‌ها فراوانی سوسک، عنکبوت و مورچه بیشتر از کرم‌ خاکی و هزارپا می‌باشد که این بندپایان با درصد پوشش‌کف در ‌ارتباط‌اند.واژگان کلیدی: تنوع ‌زیستی، یکنواختی، غنا، خرد‌زیستگاه، ماکروفون، کرم‌خاکی.

  با افزایش جمعیت کره زمین و اثر مخرب انسان بر طبیعت، سیمای کره زمین حالت طبیعی خود را از دست داده است و در این میان اکوسیستم های جنگلی بر اثر عامل های مخرب در حال تغییر هستند. اهمیت جنگل های زاگرس چه از نظر حفاظت خاک و تولید آب و چه از نظر نقشی که در تامین معاش مردم ساکن در این ناحیه رویشی دارند، بر هیچ کس پوشیده نیست. براساس آخرین برآوردها با یش از یک میلیون هکتار از اکوسیستم های جنگلی بلوط ناحی? زاگرس از کل مساحت 7 میلیون هکتاری جنگل های این ناحیه دچار پدید? خشکیدگی و زوال شده اند.کانون   این پدیده به ترتیب رویشگاه های جنگلی استان های ایلام و فارس و پس از آن، استان های لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، و کرمانشاه است. خشکیدگی درختی پدیده مهم و   پیچیده ای است که از حدود یک قرن پیش در بیشتر جنگل های بلوط دنیا اتفاق افتاده است و در سال های اخیر نیز در جنگل های بلوط زاگرس به دنبال خشکسالی های متوالی به وقوع پیوسته است. هرچند عامل های متعددی در وقوع خشکیدگی های درختی دخیل هستند، اما منشا اصلی آن خشکسالی ها و بروز تنش های خشکی شدید است که باعث می شود درختان نتوانند آب مورد نیاز خود را به اندازه کافی به دست آورده و دچار ضعف فیزیولوژیک شوند. عوامل مختلفی در بروز این خشکیدگی تاثیر داشته اند، اما به نظر می رسد عامل اصلی و اولیه، خشکسالی های اخیر و سپس حمل? آفات و امراض به درختان ضعیف شده باشد. آگاهی از الگوی مکانی پراکنش درختان خشکیده بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) به عنوان گونه غالب چوبی در منطقه مورد مطالعه، می تواند در ارایه راهکارهای احتمالی برای پیشگیری و مبارزه با عامل های ایجاد خشکیدگی این گونه مثمرثمر واقع شود و اطلاعاتی را در زمینه چگونگی ساختار افقی توده های جنگلی آلوده شده و نحوه پراکنش درختان آلوده در اختیار مدیران اجرایی قرار دهد. به منظور بررسی توزیع مکانی خشکیدگی درختان بلوط یک منطقه با مساحت 32 هکتار در جنگل­های دهستان چله از توابع گیلانغرب انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت. تعداد 115 قطعه نمونه(60 قطعه نمونه 250 * 25 متر، 60 قطعه نمونه 500 * 500 متر و 16 قطعه نمونه 1000 * 1000 متر) 25 * 25 متر با ابعاد شبکه 250 * 250، 500 * 500 و 1000 * 1000 متر به صورت منظم تصادفی برداشت شد و مشخصه های کمی تمام درختان (تعداد جست، قطر برابر سینه، ارتفاع تاج، ارتفاع درخت، قطر متوسط تاج و سطح تاج) اندازه گیری شد و در درختان دارای خشکیدگی میزان خشکیدگی و محل خشکیدگی در تاج(طبقات عمودی: خشکیدگی پایین تاج، میان تاج و بالای تاج، طبقات افقی: خشکیدگی داخل و خارج تاج) ثبت و همچنین موقعیت درختان خشکیده به وسیله Gps مشخص گردید. بررسی نتایج خلاصه آماری نشان داد که قطر برابر سینه و سطح تاج در درختان داری خشکیدگی بیشتر از درختان سالم است به طوریکه میزان قطر برابر سینه وسطح تاج در درختان دارای خشکیدگی برابر با   42/22 و 24/17 و مقدار آنها در درختان سالم برابر با 05/18 و 02/13 می باشد که می توان گفت خشکیدگی، درختانی که دارای وضعیت مناسبی هستند را تحت تاثیر قرار داده است.

جنگل­ها منافع بسیار زیادی از جهت اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی برای بشر تامین نموده و به عنوان پشتوانه­ای برای هر کشوری محسوب می­شوند، که هر کدام از این منافع می­توانند به عنوان یکی از خدمات جنگل تشریح گردند. بدین منظور بررسی ساختار عمودی و افقی جنگل برای درک بهتر شرایط اکولوژیکی و مهیاسازی اطلاعات موردنیاز در مدیریت جنگل انجام می شود به بطوری که در اکوسیستم های جنگلی واژه ساختار چیدمان فضایی یکسری از ویژگی های درختان از جمله سن درخت،ابعاد،گونه، جنسیت و غیره را مورد بررسی قرار می دهد   در نتیجه داشتن آگاهی در مورد ساختارجنگل به ما کمک میکند تا با   حمایت از مدیریت پایدار فعالیت­هایی   برای توسعه سیاست در راستای اهداف جنگل و مدیریت صحیح   باشد اگرچه جنگلها از لحاظ ساختاری و گونه ها از لحاظ روند زاد اوری متنوع اند اما فرایندهای تخریب و رشد انها مشابه است و در نتیجه تعیین دقیق اطلاعات ساختاری و فرایندهای زاداوری در چند جنگل میتواند برای سایر جنگلها در موارد مشابه   کاربرد داشته باشد. ساختار توده های جنگلی تحت مدیریت از طریق مقایسه انها با ساختارهای طبیعی و نرمال و متعاقبا اجرای مدیریت صحیح میتواند زمینه استقرار یک زاد اوری مناسب را برای نسلهای بعد فراهم کندتنوع گونه ای یکی از اجزای مهم در تنوع زیستی به شمار میرود. در واقع میتوان گفت تنوع گونه­های درختی اساس تنوع زیستی در کل جنگل است زیرا درختان منابع و زیستگاه را برای تمام گونه های دیگر جنگلی فراهم میکند در حقیقت انعطاف پذیری و ثبات در اکوسیستم های جنگلی ارتباطی مستقیم با تنوع گونه­ها و ساختار در جنگلها دارد در این میان برای بررسی ارتباط بین ساختار جنگل و تنوع گونه های درختی باید از ابزاری کار آمد استفاده گردد. با توجه به این موضوع میتوان از علم زمین آمار استفاده کرد. تحقیق حاضر در بخشی از جنگل های حفاظت شده گهواره در استان کرمانشاه در سامانه عرفی بریه خانی(منطقه 11 سال قرق شده است) با طول جغرافیایی "87 36 46 تا "0739 46 شرقی و عرض جغرافیایی "23 27 34 تا "1929 34 شمالی انجام شد. نمونه­برداری با استفاده از یک شبکه منظم تصادفی به ابعاد200×200 متر انجام گردید که در آن 25پلات اصلی به ابعاد 20×20 پیاده شده است. سپس   در4/1 منطقه نیز 25 پلات20×20 با فاصله50 متری از یکدیگر به عنوان پلاتهای فرعی برداشت گردیدند. و در این پلاتها   ویژگیهای ساختاری، تنوع درختان و تنوع زادوری برداشت گردید که مشخصات برداشت شده در این پلاتها به صورت زیر است: نوع گونه،   قطرتاج، قطر برابر سینه، ارتفاع درختان، تعداد جست، درصد فراوانی شاخه زاد و دانه زاد در هر پلات اندازه گردید در این پلاتها نیز ویژگی های ساختاری و تنوع زادآوری و تنوع درختان بر طبق روش بالا برای درختان با قطر بیش از 7 سانتی متر اندازه گیری گردید و قطر کمتراز آن به عنوان زاد آوری محسوب شد. براساس نتایج این تحقیق، دامنه توزیع متغیرهای مورد بررسی در محدوده های نسبتا بزرگ رخ داده است که دلالت بر ساختار مکانی گسترده و پراکنش یکنواخت در مقادیر موردنظر است. همچنین واریوگرام های ضعیفی را برای تمامی متغیرها به دست آمد اما تمامی متغییرها دارای ساختار فرکتالی قوی بودند . و بعد فراکتالی آنها بالاست پس میتوان دریافت که جنگل مورد نظر دارای اشکال فراکتالیست و میتوان با آن ویژگیها را برآورد نمود و نتایج را جهت برنامه ریزی های مدیریتی به کار برد.در طی این پژوهش سعی بر این شد تا بتوانیم با مطالعه ویژگی های ساختار جنگل ، تجدید حیات و بررسی تک تک زادآوری های دانه زاد موجود در منطقه و بررسی ارتباط بین این ویژگی ها همچنین، خشکیدگی با استفاده از واریوگرام و فراکتال، راهکارهای مدیریتی مناسب و صحیح در جهت حفظ و بهبود این اراضی جنگلی و سوق دادن جنگل مورد بررسی به سمت زادآوری دانه زاد گام برداریم همچنین می توان از این پژوهش برای سایر جنگل های مشابه استفاده نمود .کلمات کلیدی: ساختار جنگل، واریوگرام،   فراکتال، آمار مکانی

  یکی از عمده ترین استفاده های انجام شده در زاگرس شمالی گلازنی و استفاده از شاخ و برگ درختان بلوط برای تغذیه دام است. چندین قرن است که در اروپا برای کنترل و تنظیم ارتفاع درختان آنها را هرس می کنند. به این عملیات اصطلاحاً سرشاخه زنی (pollarding) گفته می شود. به منظور بررسی اثرات گلازنی برروی ویژگی­های کمی   و کیفی   و الگوی مکانی درختان در توده جنگلی در جنگل­های وشکلان واقع در شهرستان مریوان ، دو توده 20 هکتاری گلازنی شده وگلازنی نشده مورد تحقیق قرار گرفت. در هر توده 60 پلات 10 آری با ابعاد شبکه50 *50   به صورت سیستماتیک تصادفی برداشت گردید و مشخصه­های کمی درختان (قطربرابرسینه، تراکم، تاج پوشش، ارتفاع و تراکم درختان مازودار) اندازه گیری شد. سپس مشخصه­های کیفی آن­ها (جست­دهی خوب، جست­دهی متوسط، جست­دهی ضعیف، تعداد درختان سالم، تعداد درختان خشک شده و تعداد موخور روی درختان) هم سنجیده و ثبت شد.   موقعیت نقاط با سیستم مختصات UTM به GPS منتقل شد. خلاصه آماری درختان در دو توده مذکور نشان داد که اثر چشمگیر فاکتور گلازنی کاهش محسوس سطح تاج پوشش است به طوریکه این حجم بر اثر این فاکتور تقریبا نصف توده گلازنی است. به این دید که متوسط سطح تاج پوشش در توده دست نخورده 57/188 متر مربع است در حالی­که این مشخصه بر اثر این فاکتور (گلازنی) برابر مقدار 29/80 متر مربع و نشان از تفاوت معنی­دار این مشخصه بر اثر دخالت دارد. نتایج آزمون­ آماری (تی مستقل) نشان داد در بین مشخصه­های کمی درختان چهار مشخصه تاج پوشش، متوسط قطر برابر سینه، ارتفاع متوسط و تراکم درختان مازودار بین دو توده گلازنی شده و دست نخورده تفاوت معنی­داری وجود دارد، به طوری که دو مشخصه متوسط قطر برابر سینه و ارتفاع متوسط در توده گلازنی شده بیشتر از توده دست نخورده است و مشخصه­های تاج پوشش و تراکم درختان مازودار نیز بر اثر این عامل (گلازنی شده) کاهش یافته است. در بین مشخصه­های کیفی نیز   تمام مشخصه­ها در بین دو توده از تفاوت معنی­داری برخوردار بودند. به طوری که از لحاظ جست­دهی توده و تعداد درختان سالم گلازنی شده شرایط خیلی بهتری نسبت به توده دست خورده داشت. دو مشخصه تعداد درختان خشک شده و تعداد موخور روی درختان   در توده دست نخورده نسبت به توده گلازنی شده بیشتر است. نتایج   ساختار مکانی هم حاکی از آن است که اکثر مشخصه های مورد بررسی در دو منطقه دارای مدل نمایی بودند. ارتفاع متوسط و متوسط قطر در هر دو توده مورد بررسی مدل کروی را نشان دادند.   نتایج ساختار مکانی مشخصه­های کمی مورد بررسی نیز بر این امر دلالت داشت که تمام پارامترها در دو منطقه بجز تراکم درختان مازودار در توده گلازنی نشده که همبستگی قوی داشت دارای نسبت همبستگی 75-25 درصد بودند، بنابراین ساختار مکانی متوسط را نشان دادند. ساختار مکانی مشخصه­های کیفی هم حاکی از آن است که دو متغیر تعداد درختان خشک شده در توده گلازنی شده و جست­دهی خوب در توده دست نخورده دارای کلاس همبستگی قوی و بقیه متغیرهای دیگر در هر توده ساختار مکانی متوسطی داشتند.